Sözlükte "nedensellik" ne demek?

Nedensel olma durumu, illiyetnedensellik

Nedensellik kelimesinin ingilizcesi

n. causality

Nedensellik nedir? (Felsefe)

Bağlamlılık’ m özel bir biçimini dile getiren felsefe kategorisi. Bu bağlamlılık içinde, nesnel gerçekteki fenomenlerden biri, neden durumunda ortaya çıkarken, nesnel gerçekteki bir diğer fenomen de, belirli koşullar altında, zorunlu olarak sonuç halinde ortaya çıkar.

Nedensellik nesnel karakter taşır; çünkü nedensel bağlanıldıklar, düşüncenin ürünü olmayıp, nesnel gerçeğin içinde var olurlar. Nedensellik aynı zamanda mutlak ve evrenseldir; çünkü nedenselliğin ürünü olmayan fenomen yoktur. Nedenselliğin, nesnel, evrensel karakter taşıması ve onun bilinçte doğru yansıma olanağına sahip olması, maddeciliğin ilkelerindendir. Bu ilke tüm bilimsel bilgi tarihi boyunca ve bu bilgilerin sonuçlarının toplumsal pratiğe uygulanması sonucunda kanıtlanmıştır. Toplumsal pratik, nedenselliği doğrular (Engels). Diyalektik maddeci anlayışa göre, nedensellik. fenomenlerin evrensel karşılıklı enserinin yalnızca bir uğrağıdır; bu uğrakta neden ile sonuç birbirine sarmaşır, birbirlerini karşılıklı olarak etkiler ve belli bir ilişki içinde neden olarak ortaya çıkan bir nesne, fenomen, süreç bir başka ilişki içinde sonuç durumunda olabilir.

Nedensel bağlanıldıkların bilinmesi, fenomenlerin en yakın nedenlerini anlamak ve pratikte bu anlayışa uygun şekilde davranabilmek bakımından çok önemlidir. «Tek tek fenomenleri anlayabilmek için, onların genel bağlamlılıklarından koparmalı, yalıtılmış olarak ele alıp incelemeliyiz, ve o zaman konumlan değişen hareketlerden biri neden, diğeri sonuç olarak görünür» (Engels).

Nedensellik zorunlukla özdeş değildir. Gerçi her nedensel bağlamlılık zorunluk karakteri taşır, yani neden, kaçınılmaz olarak sonucu doğurur; ama her zorunlu bağlamlılık (mantıksal zorunluk gibi), nedensellik içeren bir bağlanıldık değildir. Zorunluk kavramı daha genel olduğundan nedensellik kavramından daha geniştir.

Nedensellik, yasal düzenlilikle özdeş değildir. Gerçi her yasa, nedensellik ilişkisi içinde yer alır, ama yasalar, kendilerine özgü birer içeriğe sahip oldukları için her zaman nedensel bir bağlanıldığı dile getirmez (örneğin geometri yasaları). Nedenselliğin nesnel karakterinin yadsınması, geçmişin ve günümüzün bütün öznel-idealist felsefelerinin belirgin özelliklerinden biridir.

--Reklam--